“In Turkey, girls aren’t raised to be heroines”

24/10/2015

“Mustang”, a movie about young girls’ oppression in Turkey, has been nominated for the Oscars in the category “Best Foreign Language Film”. An interview with its director, Deniz Gamze Ergüven

All of these people that I’d met or run into this past summer told me that I should see Mustang – an epic tale of five sisters who live with their grandmother and uncle in a seaside village in Karadeniz, Turkey. I went to one of these old cinemas in Paris to watch it this October. After all those scenes where little laughter and giggles filled the theatre, I felt like there was this big knot in my throat. I was born and raised in Turkey, I have a sister as well, and those scenes seemed so familiar. After a point this knot got bigger, tears went down my face and I when looked through the audience, I saw this French man crying right next to me. Once the film was over I walked outside, and just in the corner of the cinema, I hugged my boyfriend and cried for minutes. I remember I kept saying “these things happen in Turkey and then people dare to ask me why we need feminism.

The film is directed and co-written by Deniz Gamze Ergüven, a woman who was born in Turkey and moved to Paris when she was 6 months old with her parents. She completed her entire education in Paris yet has never broken her bonds with Turkey. I had to find this woman, the woman who left an elephant sitting on my chest, who stealthily told a story, a story about being a woman, a story about how conservative culture oppresses young girls and destroys their lives, yet there is hope to be found! I contacted Deniz Gamze and we met in a café in Paris back in October 2015. She was so familiar it didn’t feel like an interview!

 

mustang1
“Mustang” got nominated in the category “Best Foreign Language Film” in Oscars 2016.

Can you explain the development process of Mustang?
I wrote the scenario with my friend Alice Winocour in the summer of 2012. The story had a structure and mechanics, just like a clock. The script didn’t allow much change and new versions. Whenever we wanted to change something, it was as if the balance was broken. After graduating from La Fémis, I’ve written a script, but I couldn’t shoot it. That’s why I was so ambitious to start shooting, and to work with actors and actresses.

 

How did you pick the 5 artists for the roles of the sisters?

I thought about these sisters as one character, as if they had 5 heads, 10 arms and 10 legs, like a Lernaean Hydra. I worked with a casting director and tried different combinations for 9 months. For me the hardest part was distributing the roles. It was important to show the cross relationships within the group and also the group’s relationship. Plus they all needed to look similar. Some of them look like twins. When they first met each other they were observing one and other with surprise.

This is your first feature-length film. It collected so many awards and attention. Were you expecting this? The movie was nominated for the Oscars by France and not from Turkey, how do you feel about this?

To be honest, while I was making the film, the furthest part that I saw was the movie making it to Cannes. When we were at Cannes, all of the distributers who’ve bought the movie came to talk to me and not once did they mention “to how many places did they sell the film” but instead they talked about their feelings towards the movie. This really affected me. People from many different cultures have bought this movie, they were sensitive to the issue and they understood the story. The nomination process for the Oscars actually happened very spontaneously. A very powerful distributer from USA has bought the movie and told me that he wanted to have an Oscar campaign for this movie. Actually I was expecting it to be elected from Turkey, but it didn’t turn out that way. But I had this instinct about this movie making it to the Oscars. Then it got elected from France and it came as a surprise! This is a very big honour for me. Really.

I read the comments in Turkish social media after your first interview getting published in Turkish media such as “there’s no child marriage tradition in Karadeniz” or “another director in Europe who tries to make Turkey look bad.” What do you think about these critics? Do you believe that your movie realistically narrates the cultural structure of that area?

mustang2
The official movie poster

Since the first screening of the movie in Cannes critics of “this movie is not Turkish” had begun. This was strange for me, hearing this from people who did not even see the film.  Do movies really belong to a nation? We are one of those countries that rarely sends movies abroad. When the situation is like this, then we are forced to look through only one window, as if we are responsible to narrate the entire reality of Turkey. When there’s such obligation then you cannot do what you actually would like to do. This movie, does tell some realities from Turkey. These are things that I have lived, I have seen. If the stories told in the movie are not real, why was I told exactly the same things when I was at the same age of Lale? I was playing with my cousins and I got on the shoulders of some boys, and I’ve got told the same accusations that Lale got! My reaction was to look down, to be embarrassed. This is a story that happened to me in Turkey. What is fiction in this movie is the part where Lale refuses this oppression of embarrassment and she breaks the chair on the terrace saying “these chairs have touched our asses, they are disgusting too.” This, of course, is not real. What Lale does there is something heroic. In Turkey girls are not raised to be heroines, they are raised to be well behaved and polite. Mustang is not a historical work. The reality I sought in this movie was the reality of a feeling, the feeling of being a woman. Does Mustang tell the feeling of being a woman? I think it does.

The concepts such as abuse of young girls, child marriage and insect are a big taboo. There’s a common perception such as “it would not happen in our family”, “someone I know would not do this” or “this is not specific to our country” where there’s a denial of the crime or an attempt to blame someone else. What do you think should be done in order to break this taboo?

What surprises me the most is that, I don’t mean small families but in big families, I don’t think I’ve ever come across one that this doesn’t exist. Our responsibility is to question and look into the reality. When you swipe the dirt under the rug, it does not disappear, on the contrary we should make it more visible. Not just as artists but as citizens, our duty is to question, to reflect on it and search for reality. As a filmmaker, I cannot close my eyes and pretend that these experiences of people don’t exist. Especially on issues like these, I don’t think I have the right to do that.

In the past couple of years the conversation around sexism in Hollywood has increased. What are your opinions on sexism in cinema?

Actually there has been a very fast change regarding this issue. In our school we were only 2 women in my class. For example there’s a position called “script supervisor” and it’s mostly women who are in these positions. They call them “script girl.” There’s a perception such as each job is more suitable for women or men. It’s as if women are being pushed away from jobs that require leadership. To be a director means that you have to fight and persist on your idea sometimes. And it’s so interesting; there are some women who say “I do not have this in my character.” There’s a perception as if women cannot have these characteristics.

Don’t you think these are actually gender stereotypes?

mustang3
“Mustang screens intelligent girls as brave figures.”

Of course they are and they exist so strongly! This exists in Hollywood as well but now people started to question it. Mustang screens intelligent girls as brave figures. We lack this in cinema! In the western world, women feel more equal yet they have so many things to say that are stuck in their throats. This movie portrays so much of what we live, what we want to say in an optimistic way that it appeals to Western or American women as well. This is beyond me or Turkey.

You were pregnant throughout the shooting of this movie, how did this reflect on the movie?

I learned about my pregnancy just one week before the producer quit the movie. I did not have the right to be stressed and not shooting the movie just because I’m pregnant was not a choice. I guess this situation gave me some kind of calmness. When the producer left the movie, I was basically dead for the team. The movie did not exist, everything was over. And everybody pitied me, saying “look what happened and the poor thing is pregnant.” I guess when I accomplished to put everything back on track nobody dared to mess with me. The pregnancy, holding everything together, me being persistent, all of these created a different mood for the team.

I gave birth on the same day that we learned about the murder of Özgecan Aslan [20-year-old student who was brutally murdered by 3 men as she resisted rape in February 2015 in Turkey.] I was disconnected from the world for 24 hours and the next day when I looked at the news, I saw Özgecan. I will remember that photo forever. During those hours as a woman I was experiencing giving birth and her experiencing that affected me a lot. Just 2 days after birth I started working again, I never stopped. I finished this movie cheek to cheek with my child. The first 3 months after birth is like the continuation of pregnancy, he was just like a little monkey attached to me. We finished the post-production together.

Can we say that you’ve given birth to two things at the same time, your child and your movie?

Yes, I always talk about it like this as well, they’re twins! I gave birth during the sound editing of the movie. I was going to work with someone I don’t know and we were supposed to meet in a café yet I realized I couldn’t get out of the apartment. I was just out of the hospital 2 days ago, I have a crying and hungry baby and I myself don’t even know what to do! So I called him and invited him to come over. When I opened the door he saw me with a 2 day old baby in my arms. It’s the first time we meet and there I am breastfeeding. I don’t think he ever saw me without my baby attached to me.

Many find similarities between Mustang and Virgin Suicides. How do you respond to that?

Yes this question is asked many times. Yet they are similar but I was not inspired by it. I read the book and I watched the film but Mustang is my story. My family, just like in Virgin Suicides, is a women’s family. Especially when I look at the photos of my mother’s generation, I see girls in long hair, if I was to describe them romantically they are like a girls’ nebula. I also have one interesting story from my childhood. One summer we were at our family house and other relative girls arrived as well. Blonds, brunettes, we were all together like in a coop. A neighbor boy has asked our friend the phone number of the house and our friend asked “for which one?” and he responded: “doesn’t matter, just any one of them.” I still remember this memory. This approach of not being able to differentiate between the girls, this perception of “what difference does it make, it’s just a girl.” This memory I have is a very common point with Virgin Suicides.

We see an #OccupyGezi t-shirt being locked in a closet with the rest of the “objectionable and dangerous” objects in the movie. What was your experience of Gezi Park protest in Turkey? Do you have hope for the future of Turkey?

mustang4
Dilara Gürcü (left) with the director Deniz Gamze Ergüven

My eyes are always on Turkey. I don’t lose my sleep over France but I do over Turkey. When the Gezi Park Protests began, I was in Los Angeles, and immediately I flew to İstanbul. When the police attacked to empty the park, I was there, standing on the stairs of the park. Not being there, was not an option for me. The ideas that women established there were very exciting, revolutionary, and even more modern than of the western cultures. There were ideas that got transferred from one occupy movement to another. New critical perspectives were created on capitalism, ecology and feminism.

But of course, after that, it was like we were beaten with wet wooden sticks. It was as if we really lost a big combat. Now we are in a period in Turkey where people are afraid to and therefore cannot really express their opinions publicly. The public conversation is suppressed. We are in a period where our main values are shaken, from democracy to secularity. It’s very difficult to see the future of Turkey. The geopolitical situation of the country is very sensitive.

It’s difficult to say if I am hopeful or not. Yet what I find truly healthy and hopeful is that there’s always an amazing reaction whenever something negative happens. For instance whenever they do or say something conservative about women in Turkey, the feminists react very collectively and powerfully.

What are your plans for your upcoming movies?

Each day there’s a new project coming up. I’m in a period just like when Mustang was developing. There are some cars on the street and I don’t know which one is going to pass the other one. Alice and I are writing a new script which takes places in İstanbul and my Los Angeles project is on discussion again, it’s becoming a very strong possibility.

*All images are courtesy of Cohen Media Group. The last picture was taken by freelance journalist Sophie Janine

(This interview was published on European Young Feminists Blog on 15/11/2016)

Türkiye’de Ateist mücadele yürütmek!

Laikliği savunanların gözaltına alındığı günümüz Türkiye’sinin hâli malum. Bizzat bu dönemde bilime, sanata, mantığa sarılmamız gerektiğinden mütevellit, iyice inançsızlık ve ifade özgürlüğü mecralarına odaklandım son zamanlarda. Bu alanda aktif bir mücadele gösteren örgütlenmelerden biri de 2014 yılında kurulan Ateizm Derneği. Yaklaşık iki yıldır başkanının bir kadın olduğunu öğrenir öğrenmez Zehra Pala ile iletişim kurdum. Ateizm Derneği neler yapar, Türkiye’de ateist olmak ne demektir, Ateizm ve feminizmin ilişkisi üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik kendisiyle.

 Zehra Pala

Zehra Pala

Hangi alanlarda faaliyet gösteriyorsunuz?

Daha çok huhuki alanlarda faaliyet gösteriyoruz. Bize başvuru yapmaktan, destek almaktan çekinmeyen kişilere elbette. İnançsızlığından dolayı haksızlığa uğramış, hakaret etmediği hâlde 216/1 ve 216/3’ün gazabına uğramış kişilere hukuki destek veriyoruz. Bunların haricinde ateizm, ateistler ve/veya non-teistler hakkında yayılmış olan bilgi(!) kirliliğini de temizlemeye çalışıyoruz.

“Destek almaktan çekinmeyen kişiler” derken? Hukuki olarak destek almaktan çekinen kişiler de oluyor mu?

Evet, maalesef. Bu kişiler ya dava açıp “mimlenmek” istemiyor ve susmayı tercih ediyorlar ya da dava açmak istiyor; ama başlarına “bela” almak istemedikleri için Ateizm Derneği ile yola çıkmak istemiyorlar.

Kurulduğunuzdan bu yana birçok saldırıya maruz kaldığınızı biliyorum. Saldırılara karşı hukuki işlem başlatıyor musunuz?

Açtığımız 10 kadar davamız var. Çağrı merkezimizi arayıp hakaret ve tehdit edenler, toplantılarımıza gelip huzursuzluk çıkarmaya çalışanlar oldu. Bu kişilere dava açtık, davalarımız hâlâ sürüyor. Üyelerimizden bir öğretmen okulda ateist olduğu için darp edildi. Dava açtık ve kazandık. Şeriat Derneği başkanı bir video çekiminde derneğimizi, ateistleri ve özellikle derneğimizin eski başkanı Tolga İnci’yi hedef göstererek tehdit etti. O davayı da kazandık. Sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlardan dava açılan kişiler var. Herhangi bir dine hakaret içermeyen, ifade özgürlüğü kapsamına giren başvuruları dikkate alıyoruz.  Bir din adamı ateistler için “Onların babaları şeytandır! Şeytan bile onlardan daha temizdir, hiç değilse Allah’a inanır” gibi bir cümle kurmuştu. Dava açtık ve dava düştü. “Din adamı olduğu için Kuran’dan örneklerle bu tarz açıklamalarda bulunabilir” benzeri bir açıklama gelmişti mahkemeden. Laik bir ülkede sanki şeriat ülkesindeymişiz gibi bir cevap… Hem de mahkemeden!

“Allah yok, din yok dediğimizde dahi suçlanıyoruz. Biz kendimizi nasıl ifade edeceğiz? İnanmıyoruz, ateistiz!”

Bazı inanlar için ateizm bir hakaret olarak algılanıyor. Bu konudaki görüşünüz nedir?

Kuruluş amaçlarımızdan biri de bu. Ön yargılar kırıldığı sürece, insanlar bilinçlenecek. Eski başkanımız Tolga İnci bir televizyon programında “Sanki Allah var da biz inanmıyormuşuz gibi” demişti. Baya tepki topladı. Biz de bu sözü kullanmaya başladık. Bir üyemiz sosyal medya hesaplarında “Allah var da biz mi inanmadık?” diye bir görsel paylaşmıştı. Ona dava açıldı. Ortada hakaret ya da aşağılama yok mesela; ama bu dahi dava açma konusu olabiliyor. CNN Türk’te ben ifade özgürlüğü kısıtlamamızdan bahsederken “biz ateistler olarak; Allah yok, din yalan dediğimizde dahi suçlanıyoruz” dediğimde tepki almıştım. “Biz kendimizi nasıl ifade edeceğiz? İnanmıyoruz, ateistiz!” dediğimde; Mirgün Cabas şakayla karışık “O zaman afedersiniz ateistiz” deyin demişti. Traji komik ama o hâle getirilmeye çalışıyoruz. Ben yine de Ateizm Derneği olarak bu konuda çok yol katettiğimizi düşünüyorum. Merak edip toplantılarımıza gelen Müslümanlar oluyor. Toplantı sonrası özür dileyip “Biz böyle tahmin etmemiştik, umarız derneğiniz hep açık olur ve bizim gibi yanlış bilgilendirilen kişiler de aydınlanırlar” diyenler oldu. Tanıdığımız, ailesinden ve çevresinden “dinsiz” olduklarını saklayan insanlar vardı. Bu kişiler ailelerine, arkadaşlarına “dinsiz” olduklarını söylemeye başladılar. Bizler dile getirmeye başladıkça insanlar da alışacak. Sorumluluk bizlerin.

Ateizmin feminizm ve LGBTİ+ hareketi için önemi nedir sizce?

Sıkıntılarımızın ortak noktası önemli. İnsan hakları, ifade özgürlüğü ve ötekileştirilme. Üç kimliği yan yana gördüğümde şu an ilk aklıma gelenler bunlar. Ben hep şunu söylüyorum; ne kadar farklı olduğumuzun önemi yok. Ortak noktalarda birleşelim ve sorunları birlikte çözelim. Ortak bir sorun varsa ne kadar farklı olurlarsa olsunlar, insanlar birlikte hareket edebilir. Sonuç herkes için iyi olacaksa neden “sen inanmıyorsun” ya da “inanıyorsun” diye birbirimizi yerelim ki?

Bazı Müslüman feministler, dinin erkekler tarafından çarpıtıldığını, aslında hem inançlı hem de feminist olmanın olası olduğunu savunuyorlar. Sizce bu iki kimliğin birlikte mücadele yürütmesi mümkün mü?

Kesinlikle katılmıyorum. İlhan Arsel’in Şeriat ve Kadın diye bir kitabı var. Okuyup kendileri karar verebilirler.

Asıl biz kadınların bu baskılara ses çıkartmamız ve “hayır” dememiz gerek. Savaşalım, yılmayalım. Kazanacağız”

Peki bu söyleminiz biraz dışlayıcı değil mi? Sonuçta onlar da dinin algılanması konusunda bir dönüşüm yaratmaya çalışıyorlar.

Aslında dışlayıcı değil, gerçekçi bir cevap. Bu kadınlar din baskısı altında ezilmeyi artık istemedikleri için mi baş kaldırıyorlar, yoksa erkek baskısı yüzünden mi? Birincisiyse zaten dini sorguluyorlardır, İslam ile değil, din ve kadın haklarıdır mücadelesidir. İkincisiyse sizin üzerinde durduğunuz ve yukarıda verdiğim cevap. Ancak, şu ayrıntıyı da atlamamak gerek; bu kadınların içinde yaşadıkları fakat ifade etmekten çekindikleri sebepleri olabilir. Bunlara değinmem kendi savaşlarının “iç hukukunu” bozabilir. Bu sebeple çok açıklama yapmam doğru olmayabilir. Şunu belirtmek isterim ki; Müslüman feminist olan kadınların bir desteğe ihtiyaçları olduğunda seve seve, yapabileceğim her şeyi yapmaya hazırım. Haklarını aramalarını sonuna kadar destekliyorum. Asıl biz kadınların bu baskılara ses çıkartmamız ve “hayır” dememiz gerek. Savaşalım, yılmayalım. Kazanacağız!

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın halkın her kesiminden vergilerle fonlandığı, din derslerinin zorunlu olduğu, nüfus cüzdanında din hanesinin bulunduğu bir ülke sizce laik bir ülke midir?

Kişisel görüşüm: değildir, olamaz da. Hele şimdiki hükümetin tutumu Sünni Müslümanlar haricindeki herkes “öteki” gibi. Asla öteki olmayı kabul etmemeliyiz. Öteki olmayı kabul ettiğiniz zaman dibe doğru çekilirsiniz. Biz laik(!) bir ülkede laikliği savunan insanlarız. Nasıl öteki olmayı kabul edebiliriz ki?

“Nüfus cüzdanındaki din hanesinden dini sildirmek 10 dakikalık iş!”

Biraz da prosedürlerden bahsedelim. Nüfus cüzdanındaki din hanesinden dini sildirme prosedürü nedir?

Bir devlet dairesinde yapabileceğiniz en kısa işlem! Çünkü kuyruk yok! Hazır bir dilekçe var, onu veriyorsunuz. İki de fotoğraf. Ücreti sanırım 7 TL. 10 dakikada yeni kimliğiniz elinizde.

Peki ölüm sonrası cenaze ve tören işlemleri nasıl? Yani örneğin ben bir ateist olarak dini tören olmadan, kendi talep ettiğim şekilde gömülebiliyor muyum? Ya da bir Hristiyan ölüm sonrası kremasyon talep edebiliyor mu?

Cenaze işlemleri hâlâ sorun maalesef. Türkiye’de eskiden krematoryum varmış. 1982 yılında kapatılmış ve hâlâ kapalı. Sivas’ta Kalvox isimli bir firma ile görüşmelerimiz var. Krematoryum yaptılar. Onlarla ve diğer din grupları ile birlikte yapılabilecekleri tartışıp yola koyulacağız. Her ateist ya da non-teist kişi ille de yakılmak istemiyor. Kadavra olarak bağış yapan, organ nakli talep edenlerin sayısı da oldukça fazla. Türkiye’de defin işlerinizin İslam’ın gerektirdiği gibi yapmak istemediğinizi vasiyet olarak da bıraksanız, işleme sokulmuyor. Çünkü vasiyetiniz siz öldükten sonra açılıyor. Bu sebeple evliyseniz eşiniz, değilseniz aile büyüklerinizin istediği şekilde gömülüyorsunuz. Mehmet Pişkin geliyor ilk aklıma. Belki YouTube’da videosunu izlemişsinizdir. İntihar etmeden önce talebini videoya çekmişti. Yine de İslami tören ile gömüldü.

Son olarak bu röportajı okuyan ve Ateizm Derneği’ne üye olmak isteyenler için sorayım, üyelik ya da gönüllük için ne yapmaları gerek?

Üyelikler için ayrı, gönüllü olmak için ayrı kollarımız var. Üye olmaktan çekinen ama derneğe destek olmak isteyen kişiler gönüllü olarak bize destek verebilirler. Dünyanın neresinde olursanız olun… Her iki bilgiye de web sitemizden ulaşabilirler. Üyelik için bu link gönüllülük için de bu link var. Derneğimiz üyelik aidatları ve bağışlarla ayakta duruyor, bu link üzerinden de bağışta bulunmak isteyenler bağış yapabilirler.

(Bu röportaj 15/01/2017 tarihinde T24‘de yayınlanmıştır.)

Nice feminist yıllara!

03/01/2017

Geçtiğimiz haftalarda bir arkadaşımın doğum gününü “nice feminist yıllara” diyerek kutlamıştım. “Nasıl olacak ki bu feminist yıllar” diye sormuştu bana. Ne kadar da haklı bir soruydu bu. Bir soru ancak bu kadar haklı olabilirdi. Olacağı vardı bu feminist yılların. Pek tabii alacağı da olmalıydı. Dilemesi bedava. Peki ya yaşaması?

Nasıl yaşanıyordu ki feminist yıllar? Nasıl baş ediliyordu her gün mücadele eden bir kadın olmakla? Nasıl duruyorduk öyle ya da böyle bir şekilde dimdik ayakta? Durabiliyor muyduk, yoksa bazı günler bir nebze sürünerek mi geçiyordu? Haydi ama bazı demeyelim, biz bizeyiz şurada, neredeyse çoğunda.

O çoğunluktaki günlerin ağırlığı omuzumda biriktikçe, içinden çıkmanın yollarını arar oldum. Kendi kendime ufak bir manifesto belirledim. “Hatırla” diyorum kendime her sabah gözlerimi açtığımda.

Yapmak istediklerini hatırla. Seni ayakta tutanları. Her sabah yatağından kalkmanı sağlayanları. Yoluna bunları hatırlayarak devam etmek zorundasın. Yeryüzündeki iyiliğe inanıyorsun; ama yeryüzünün kötü olduğunu biliyorsun. Umutsuz hissedebilirsin. Yaşanacak sadece bir hayat var ve tek arzun bu hayatı daha yaşanabilir kılmak. Bunun için bir şeyleri değiştirmek istiyorsun ama mücadele verilmesi gereken çok şey var, biliyorsun. Yorgunsun. Yorgun olmaya hakkın var. Her gün ayrı bir katliam, ayrı bir travma. Birini atlatamadan diğeri başlıyor. Her zaman güçlü olmak zorunda değilsin. Güçsüz olabilirsin. Duygularını hatırla. Onlarla barış. Kahkahalarla gülebilmek için hıçkıra hıçkıra ağlamak gerekir bazen. Bunda hiçbir sorun yok. Hislerini kucakla. Mükemmel değilsin, kimse değil. Hata yapma hakkın var. Hatalarını kabul et. Kendini sev ve kendine çok iyi bak. Zihnine ve bedenine.

Kadınları hatırla. Aynı yolda beraber yürüdüğün, dayanıştığın kadınları. Kirpiği yere düşmeyecek kadınları. Kadınlara inanıyorsun; ama kadınların her zaman bir arada duramadığını biliyorsun. Çünkü birleştirici olan her şey, aynı zaman herkesi birbiriyle aynı yerde tutan bir pranga ve sen bu prangayı çok iyi tanıyorsun. Örgütlü mücadelenin yanında getirdiği mesuliyetleri her zaman taşıyamıyorsun. Mücadele vermenin ağırlığı dursun bir kenarda, o mücadeleyi nasıl vermen gerektiğini, sana sürekli doğru olanın ne olduğunu öğretenler olacak. Onların cüretleri arasında kaybolma. Doğruyu ve yanlışı kendin öğreneceksin. Yalnızlığa ve kabul görmemeye alışmak zorundasın. Hiçbir zaman herhangi birinin onayıyla var olmadın, var olmayacaksın da. Bağımsız ve üretken bir kadınsan, yalnız kalmaya katlanacaksın. İnandıkların uğruna verdiğin mücadelede yalnız yürüyebilmeyi göze alacaksın. Hatırla. Yapmak istediklerini hatırla. Seni ayakta tutanları.

Ya, işte böyle. Her sabah kendime, kendimi hatırlatıyorum. Buna da ihtiyaç duyuluyormuş demek zamanla. Çünkü hakikatten yana olduğunda, etrafın birden üzerine etiket yapıştırmak için hâli hazırda bekleyenlerle doluyor. Ve sen kendini bu etiketlerden ibaret sanabiliyorsun bazen. O etiketlerin altında ezilebiliyorsun. Kendini unutabiliyorsun. “Ben sadece bundan ibaret değilim” diye haykırmak istiyorsun. Ki bu etiketleri sadece karşısında durduğun zihin de yapıştırmıyor. Bazen beraber, aynı yola baş koydukların da yapabiliyorlar.

Bir de karşısında durduğumuz patriyarka öyle köklü, öyle karanlık bir norm ki! Hayatın her alanına yayılmış bir öğreti. Sokakta attığın adımdan tut, iş hayatına, arkadaşlık, aile ve romantik ilişkilerine kadar her yerde, pek dallı budaklı! Pratiğe dökenlerden de faşisti ayrı, ırkçısı ayrı, militaristi ayrı, dincisi ayrı, kapitalisti ayrı bir dert. Her biri ayrı bir mücadele. Tabiri caizse patriyarkadan uzakta soluklanacak, rahatlayıp nefes alacak yer yok. E, hâli ahvalimiz böyle olunca, nasıl bitkin olmayalım? Nasıl bir yandan mücadele verirken bir yandan da kendimizi korumanın yollarını aramayalım?

O mücadele senin, bu mücadele benim derken geldim 31. yaşıma. Şu takvim atıyor her geçen gün bir sonrakine. Neye göre belirlendiği pek mânâsız artık. Atıyor işte. Bir gün şu yaştasın, bir sonrakinde diğer yaşta. Bir gün dimdik ayaktasın, bir gün yerin bin kat dibinde. Bana yaş değiştirmek hep zor gelmiştir. Malum, miladi takvime göre de bir yılın daha değiştiği döneme denk geliyor. Bir terk ediş, geride bırakma hâli gibi, hem bir yaşı hem de bir yılı. Yine de bir yerden kurtarmam lâzımdı, ben de bu seneki yaşıma yeni manifestomla gireyim dedim. Tüm feministlere tavsiyemdir. Bir başucu manifestosu. Bir tutam direnci, bir tutam bağımsızlığa katıp yanına bir tutam dayanışma, bir tutam da kabullenme ekliyoruz. Bolca hata yapma hakkında marine ettikten sonra, kendini dinleme ve sevmeye katıp, cüretten ve had bildirmeden uzak bir fırında bir güzel pişiriyoruz. Her sabah bir kaşık içiyoruz aç karnına. Dilersek her yeni sabaha, içine yeni malzemeler atabiliriz. Bir sonraki kavanoz için bazı malzemeleri çıkarabiliriz. Olsun, katı kaidelerle hazırlanmış tarifleri sevmeyiz zaten değil mi? Biraz esnek olsun; ama yeter ki bizim olsun ve bizi korusun! Nice feminist yıllara!

(Bu yazı 03/01/2017 tarihinde Çatlak Zemin‘de yayınlanmıştır.)

Fransa’da şiddete uğrayan kadınlar için emsal vaka olan Jacqueline Sauvage serbest!

29/12/16

Jacqueline’in davası ile 2016 Ocak ayında tanışmıştım. Jacqueline de Çilem gibi, Yasemin gibi, Nevin gibi şiddete karşı hayatını savunmuş kadınlardan. 2014 Ekim ayında, eşini öldürdüğü için 10 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Bu cezadan sonra Fransa’da feministler kamuoyu oluşturarak serbest kalmasını talep etmişlerdi. Benim de bu sayede haberim olmuştu.

68 yaşında bir kadın, kendisinden 4 çocuk sahibi olduğu 47 yıllık eşini tüfekle neden öldürür ki?

Olay tam olarak şöyle gerçekleşiyor. 2012 yılında Jacqueline bir gece eşinin odaya girmeye çalışmasıyla uyanıyor. Eşi odanın kapı kolunu kırıp Jacqueline’e fırlatıyor ve ona şiddet uygulamaya başlıyor. Bu Jacqueline’in günlük rutini. Peki, bu sefer neden şiddete uğruyor? Çünkü eşinin karnı aç ve çorba istiyor. Eşi şiddet rutinini tamamladıktan sonra aşağı iniyor ve balkonda çorbasını beklemeye başlıyor. Tam olarak o anda Jacqueline bir uyanış yaşıyor: “Ben buna neden katlanıyorum ki?” uyanışı. Odadan tüfeği alıyor, aşağı iniyor, arkası dönük olan eşine 3 kez ateş açıyor ve polisi arıyor: “kocamı öldürdüm.”

Jacqueline eşi ile genç kızken tanışmış. Eşi neredeyse yarım yüzyıl boyunca Jacqueline’e fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddet uygulamış. Yarım yüzyıl! Ve bu ailede şiddete uğrayan tek kişi Jacqueline de değil! Jacqueline’in eşini öldürdüğü günden tam bir gün önce oğulları kendini asarak intihar etmiş. Babasından gördüğü şiddete dayanamadığı için. Ve aile olay sırasından bundan henüz haberdar değil. Kız çocukları da babalarıyla yaşadıkları süre boyunca cinsel şiddete maruz kalmışlar. Mahkemede diğer kız kardeşleri adına da ifade veren Sylvie Marot babalarının tecavüze onlar 6-7 yaşındayken başladığını anlatıyor.

Mahkemede ifade veren komşular, arkadaşları, hatta yaşadıkları kentin belediye başkanı bile bu kişinin bir istismarcı olduğunu, yıllarca şiddet uyguladığını bildiklerini anlatıyorlar. Hatta bir komşu mahkemede Jacqueline’e teşekkür ediyor: “Sayende artık rahat uyuyabileceğiz.”

Herkesin bildiği ve yarım asırdır sessiz kaldığı bu istismar ve şiddet hikâyesinde failin kim olduğu aşikârken, mahkeme Jacqueline Sauvage’ı suçlu buldu ve 10 yıl hapis cezası verdi. Gerekçe ise şöyle: bu şiddet vakasında hayatta kalanlar ve bilenler asla polise şikâyette bulunmamışlar. Ayrıca kanuna göre Jacqueline’in öldürme biçimi “meşru müdafaa” sayılmıyor. Şiddete uğradığı anda müdafaa gerçekleştirmediği, müdafaa biçiminin orantısız olması meşru müdafaa savunmasını da yok ediyor.

Oysa mahkemenin yok saydığı durum, Jacqueline Sauvage’ın “örselenmiş kişi sendromu”na sahip olmasıydı. “Örselenmiş kişi sendromu” 1970’lerden itibaren psikolojide incelenmeye başlanan, bir kişinin belli bir dönem boyunca psikolojik, fiziksel ve/veya cinsel tacize uğraması sonucu kendisinde oluşan kalıcı hasarları açıklayan bir sendrom.  Kanada, ABD, İngiltere, Yeni Zelanda ve Avustralya’da bazı mahkemeler şiddet görmüş ve eşini öldürmüş kadınlar için bu savunmayı kullanmışlar ve bu savunma ceza hukukuna “örselenmiş kadın sendromu” olarak geçmiş.

Fakat Türkiye’de olmadığı gibi Fransa’da da bu kanun bulunmuyor. Feminizmde çareler tükenmez! Mahkeme kararını bozmak için feministler Fransa’da bulunan başka bir uygulamaya başvurdular. “Cumhurbaşkanlığı affına”. Bu af monarşi zamanlarından kalma ve Cumhurbaşkanına yargının üzerinde bir af hakkı tanıyor. Geçtiğimiz Ocak ayında feministler farklı farklı alanlarda örgütlenmeye başladılar. Osez le Féminisme örgütünden Karine Plassard ve Jacqueline Sauvage’ın iki kızı change.org üzerinden bir imza kampanyası başlatarak Hollande’dan af talep ettiler. 400 bine yakın kişi bu kampanyayı imzaladı. Bu sırada sosyal medyadan organize olarak bir ay boyunca Hollande’a kart/mektup atarak bu affı istediler. FEMEN ise Jacqueline’ın kaldığı cezaevi önünde bir tünel kazarak sembolik bir eylem gerçekleştirdi. Ertesi gün ise Fransa’nın farklı şehirlerinden yüzlerce kadın Paris’te bir eylem düzenlediler.

Tüm bu eylemler sonuç verdi ve Ocak sonu Hollande yaptığı bir açıklama ile kısmi afta bulunduğunu anons etti. Bu kısmi af kabul görseydi Jacqueline 2 yıl 4 ay sonra serbest kalacaktı ancak yargı kısmi affı ve denetimli serbestlik talebini reddetti! Fakat ne dedik, feminizmde çareler tükenmiyor! Tam tamına 14 aydır Hollande’a baskı yapan feminist mücadele sonunda Hollande’ı ikna etti ve Hollande bugün Jacqueline’in kısmi değil tamamen affedildiğini söyleyerek onun acilen salıverilmesini talep etti.

Çilem’in tutuksuz yargılanacağı haberini aldığımız günkü gibiyiz bugün Paris’te. Telefonuma mesajlar yağıyor, herkes kutlamada. İşin en güzel kısmı da dün Jacqueline’in 69. yaş günüydü. Yeni yaşını erkek şiddetinden uzak, özgür yaşayacak Jacqueline! Neredeyse 50 yıldan sonra ilk defa!

Peki, bu davanın hukuki açıdan önemi ne? Paris’teki eylemde birçok feminist avukatla görüşme şansına erişmiştim ve bu davanın emsal vaka olması için çabaladıklarını öğrenmiştim. Meğer Fransa’da “Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesi” kapsamında kanunları toplayan bir yasa bulunmuyormuş! Kanunda bu konu hakkında birçok yasa bulunmasına rağmen bunlar bir başlık altında toplanmamış! Hani Türkiye’de feministlerin müthiş mücadelesi sonucu 2012 yılında çıkan ve şu anda da uygulanması için mücadele verilen “6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Yasa” var ya, işte Fransa’da öyle bir kanun yokmuş!

Jacqueline artık özgür! Umarım davası da yasaların değişmesi adına bir emsal vakaya dönüşür.

(Bu yazı 29/12/2016’da T24‘de yayınlanmıştır.)

Feminists in Paris gave a name to invisible murders: Femicide!

25/11/2016

In France a woman is murdered by a man they know every 2.5 days. Lea G. aged 18, Fabienne S. aged 56 and Maryvonne G. aged 73 were all murdered in France this year at the hands of men. This year alone 100 women have been murdered in France.

Parisians woke up on the 25th of November to witness a feminist intervention on 100 billboards scattered around Paris. INSOMNIA, a feminist squad based in Paris, took over the streets during the night of 24th November for a subversive collective action. They replaced 100 billboards on the major boulevards of Paris, with posters of the 100 women who were victims of femicide. Each poster detailed the name of one of the women, their age, and who killed them. They were murdered by their husbands, partners, ex-partners, fathers or brothers, men who were close to them. INSOMNIA declared that their motivation is to give a name and an identity to these women whilst emphasising their cause of death: femicide!

insomnia1        insomnia2

INSOMNIA declared that their aim was to influence the French Government to recognize femicide as a crime, like it is recognized by Italy, Spain and seven countries in South America. Currently, the French Government is discussing a new law proposal called: “Equality and Citizenship” where the sex of the victim would be considered as an aggravating factor. INSOMNIA are demanding that this new law is passed and once it’s in place, it should be applied by jurisdiction.

Femicide is not a common crime, it is not a private family matter, and it is definitley not a passion crime. The media, by not naming the victims and perpetrators, demonstrates their ignorance towards male dominance in society and contributes to the normalization of these crimes. INSOMNIA calls for the media to portray femicide with the proper and correct acknowledgments when publishing news stories on femicide.

INSOMNIA is a new feminist squad formed in Paris who combat sexism with subversive street action at night. Their first action took place this summer, they covered the windows of a bagel shop, Bagelstein, in Paris due to a sexist advertisement they displayed. This summer, Denis Baupin, the former deputy speaker of the French Parliament was accused of sexual assault by his colleagues. Bagelstein used this sexual assault story as “humour” to adversite their bagels. The advertisment posters were pulled down quickly after the action and changed by “le jury de la déontologie publicitaire” the French governing body who make judgements on advertisment ethics.

bagelstein

Today, on the International Day for the Elimination of Violence against Women INSOMNIA took the streets once again to revolt for the all the women who are victims of femicide and victims of male violence! They call for proper action to take place in order to end femicide!

 (This article was published on European Young Feminists Blog on 25/11/16)

Paris’te feministler kadın cinayetlerine karşı reklam panolarını işgal ettiler!

26/11/2016

Fransa’da her 2,5 günde bir kadın katlediliyor. Lea G (18), Fabienne S. (56) ve Maryvonne G. (73) bu yıl Fransa’da erkekler tarafından öldürülen 100 kadından sadece birkaçı.

25 Kasım sabahı Parisliler sokaklarındaki reklam panolarında feministlerin işgaliyle karşılaştı. Gece korsan eylemleriyle bilinen INSOMNIA timi, 24 Kasım gecesi Paris’in farklı bölgelerine yayılarak, bulvarların üzerinde yer alan reklam panolarından reklam afişlerini indirdi ve bu yıl erkekler tarafından öldürülen kadınlar için afişler astı. Her posterde kadın cinayetiyle öldürülen kadınların ismi, yaşı ve onları kimin öldürdüğü yazıyordu. Eşleri, eski partnerleri, babaları, ağabeyleri tarafından öldürülen kadınlar Paris’in reklam panolarında yer aldı. INSOMNIA bu eylemi yapma gerekçesini, görünmez olan kadın cinayetlerine dikkat çekmek ve bu cinayetlerin artık adının konmasını talep etmek olduğunu açıkladı.

Kadın cinayetleri İtalya’da, İspanya’da ve Güney Amerika’da farklı 7 ülkede ayrı bir suç olarak tanımlanıyor. An itibariyle Fransa’da mevcut hükümet ve parlamento arasında tartışılmakta olan “eşitlik ve vatandaşlık” kanun projesi kabul edilirse, bir kişinin sadece cinsiyetinden dolayı öldürülmesi ağırlaştırıcı etken sayılacak. INSOMNIA bu kanunun geçmesini, Fransa hükümetinin kadın cinayetlerini ayrı bir suç olarak tanımasını ve yargının bu kanunu uygulamasını talep ediyor.

INSOMNIA üyeleri yaptıkları basın açıklamasında, kadın cinayetlerinin sıradan bir suç olmadığının, aile meselesi olmadığının ve aşk cinayeti olmadığının altını çiziyor. Medyanın, kadınların kadın oldukları için öldürüldüklerini ve faillerin bu sebeple cinayet işlediklerini yazmayarak erkek egemen sisteme uyduklarını ve bu suçun olağanlaştırılmasını sağladıklarını söyleyen INSOMNIA kadın cinayetlerini doğru haber etiğiyle yayımlamasını talep ediyor.

INSOMNIA geçtiğimiz Temmuz ayında yine benzer bir gece eylemi düzenlemiş ve cinsel tacizi olağanlaştıran bir reklam yayınlayan Bagelstein adlı simit lokantasının dışını afişlerle kaplamışlardı. Bagelstein’in bahsi geçen reklam afişinde, hakkında yapılan cinsel taciz iddialarından sonra istifa eden Fransa Meclis Başkanvekili Denis Baupin ile farazi bir diyalog gerçekleşmekteydi. INSOMNIA eyleminden sonra büyük tepki çeken afiş “Le Jury de la Déontologie Publicitaire” (Fransa’da RTÜK olarak işleyen devlet kurumu) tarafından yeniden düzenlenme talebiyle kaldırılmıştı.

Bugün, Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’nde INSOMNIA tekrar sokaklara çıkarak, kadın cinayetine kurban giden ve erkek şiddetine uğrayan tüm kadınlar için ayaklandı. Kadın cinayetlerinin sonlandırılması için harekete geçti!

(Bu haber 26/11/2016’da T24‘de yayınlanmıştır.)

Küçüğün rızası olmaz, büyüğün istismarı olur!

19/11/2016

Bir grup erkek düşünün. Cinsel istismar suçuyla cezaevinde bulunan bazı erkeklerin “mağduriyetini” giderebilmek için kafa kafaya vermişler. Bıyıklarını bura bura düşünüyorlar. Zaten hâli hazırda birçok erkek fail işlediği cinsel istismar suçundan dolayı ya ceza almamış, ya indirim almış ya da hiç yargılanmamış. İçerideki faillerin dışarıdakilerden eksiği ne? Yasada nasıl bir açık sağlayabiliriz de, onları da salabiliriz diye oturup düşünmüşler ve inanmazsınız, bulmuşlar da!

“Cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir neden olmaksızın işlenen cinsel istismar suçunda mağdur ile failin evlenmesi durumunda fail hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına veya cezanın infazının ertelenmesine imkan veren düzenleme.” Yani diyorlar ki cinsel istismara uğrayan birinin rızası vardıysa, faili ile evleniversin ve olay kapansın! Bunu bir kağıda yazmışlar, üstüne de imzalarını atmışlar ve muhtemelen büyük bir gururla Meclis’e sunuyorlar.

Bu erkekler AKP’li milletvekilleri. Bu erkekler ülkede yaşayan herkesin cinsiyeti, dili, dini, ırkı ve cinsel yönelimi fark etmeksizin yaşam hakkı konusunda çözüm üretmek için halkın vergileriyle maaş alan vekiller.

Bu üretilen şahane çözüm aslında 2005’e kadar Türk Ceza Kanunu’nda mevcuttu fakat “biraz” farklı bir sebeple. Bir kız çocuğuna evleneceği vaadiyle cinsel istismarda bulunan ve sonra evlenmeyen fail, kız çocuğuyla evlenirse cezadan kurtuluyordu. Neyse ki kadın örgütlerinin istikrarlı mücadelesi ile bu madde kanundan çıkartılmıştı. Sonra ne oldu? İşte 11 yıl önce elde edilen kazanım tekrar kaybedilme riskiyle karşımıza çıktı.

Malumun ilanı olacak ama AKP’nin kadın konusunda izlediği politikalar pek de kadını eşit insan olarak konumlandıran politikalar değil. Kadın bir anne, evi kuran dişi kuş; baş kaldırmayanı, mümkünse çalışmayanı, uğradığı her türlü şiddeti sindirerek evini, şiddet uygulayan eşini terk etmeyeni makbul. Tüm bu kalıplara bir yenisi daha eklendi: kadın artık damızlık. Kadının regl olmasından bahsetmeye utanan, vajina bile diyemeyenler bugün kalkmış “regl olduktan sonra yetişkindir” diyebiliyorlar. Neden? Çünkü regl olan her kız çocuğu damızlık üretime uygun!

Bu önerge bir günde doğmadı elbette. Adım adım yapıyorlar.

29 Mayıs 2015. İmam nikâhında eğer ki resmi evlilik belgesi yok ise nikâhı kıyan imam ceza alıyordu. Anayasa Mahkemesi bu cezayı kaldırdı. Neden? 16 yaşın altında kız çocukları resmi nikâhla evlenemiyorlar çünkü. İmamlar sistematik olarak cinsel istismara maruz kalacak bu kız çocuklarını evlendirerek ceza alma riskinden kurtuldular!

15 Ağustos 2016. Anayasa Mahkemesi Türk Ceza Kanunu 103/1 maddesine orantılılık getirdi. Bu neye tekabül ediyor şöyle açıklayayım. Eskiden 15 yaşın altındaki tüm çocuklara cinsel istismarda koşulsuz aynı ceza vardı. Artık yok.  Örneğin 2 yaşında bir çocuğa cinsel istismar ile 14 yaşında bir çocuğa cinsel istismar aynı suç olarak görülmeyecek çünkü 14 yaşındaki çocuğun “rızası vardı” ya da psikolojisi/bekareti bozulmadı denilebilecek ve ceza düşebilecek. Çocuk evliliklerinde cinsel istismar, işin içinde evlilik olduğu için verilen cezanın düşmesine sebep olabilecek. Töre, gelenek, âdetler cezada indirime yol açabilecek. Sessiz sedasız geçti bu düzenleme.

11 Kasım 2016. OHAL bahanesiyle çocukların ve kadınların haklarını savunan, davalarını takip eden dernekler geçici süreyle kapatıldı. Bu dernekler arasında Gündem Çocuk vardı mesela, AYM’ye çocuk evliliklerinde devlet izninin tamamen kaldırılması için başvuruda bulunmuşlardı.

17 Kasım 2016. Geldik bugüne. Çocuğun “rızası” aslında çoktan onaylanmıştı; şimdi de güç bela bu rızanın olmadığını kanıtlayabilmiş, kendisine cinsel istismarda bulunmuş bir erkekten şikayetçi olabilmiş kız çocuklarını cezalandırmak, işkence etmek, fail ile evlendirmek istiyorlar!

Birileri de kalkıp diyor ki, ekonomi kötüye gidiyor diye gündemi dağıtmaya çalışıyorlarmış. Hayır efendim, gündemi dağıtmaya çalışmıyorlar! Gündemleri bu: Kadınlara ve çocuklara cinsel istismarı adım adım meşru kılmak!

Her gün “daha kötüsü olamaz herhalde” diyerek bir günü kapatıyor, ertesi gün daha kötüsüne uyanıyoruz. Tırnaklarımızla kazıya kazıya elde ettiğimiz haklarımızı teker teker elimizden almaya teşebbüs etmelerine karşı mücadeleye devam ediyoruz. Hayatları ellerinden çalınan milyonlarca kız çocuğunun yok oluşunu izledik, bunu değiştirmek için çaba sarf ettikçe önümüze konan yeni engellerle mücadele ediyoruz. Yorgunuz. Ama buradayız.

Perşembe gecesi düzenleme konuşulduğundan bu yana kadınlar il il sokaklara çıktılar. Eskişehir, Samsun, Ankara, İstanbul, Kocaeli, Muğla, Adana, İzmir, Çanakkale… Bunlar benim şu ana kadar gördüklerim. Bazı illerde kadın eylemlerine polis saldırısı oldu, kadınlar gözaltına alındı. Bunu yazmaya ben utanıyorum. “Çocuklar onlara cinsel istismarda bulunan faillerle evlendirilmesin” diyen kadınlar gözaltına alındı!

Bu önergeye tepki sadece muhalif kadınlardan da gelmedi. Sümeyye Erdoğan’ın yönetim kurulunda olduğu, AKP ile ortak birçok etkinlik düzenleyen KADEM de bu önergeye karşı çıktı. Normalde AKP önergelerinde destek sunan MHP, bu sefer bu önergenin karşısında olduğuna dair açıklamada bulundu. 22 Kasım salı günü önerge tekrardan oylanacak ve normalde hükümetle ortak ilerleyen kadınların tepkileri, bu önergenin onaylanmaması konusunda beni umutlandırmadı değil.

Kadınlar olarak bu örgütlü erkekliğe karşı bugün birlik olamayacaksak hangi gün olacağız? Çocukların cinsel istismarını “küçüğün rızası ile yapılan işler” olarak adlandıran bir adalet bakanının olduğu ülkede, adalete güvenmeye devam mı edeceğiz? Bugün birleşemezsek ileride kız çocuklarının yüzüne ne hakla bakacağız? Nasıl savunacağız kendimizi? Çocuklar biz siyasi görüşlerimiz yüzünden birbirimizi yemekten, sizin için birlik olamadık mı diyeceğiz?

ABD’de Trump seçildikten sonra artan nefret söylemleri ve saldırılarına karşı vatandaşlar yakalarına çengelli iğne takmaya başladılar. İngilizcesi aslında “safety pin” yani “güvenlik iğnesi”. O iğneyi yakaya takmak, bana güvenebilirsin demek. Bugün Twitter’da benzer bir öneri gelmiş. Bir kadın da yakasına yara bandı yapıştırmış iki tane üst üste çarpı yaparak. Yarın ben de yapacağım. Zira kalbimiz ağrıyor. Cinsel istismara uğramış ve uğrayacak herkes adına bir borcumuz var. Ses çıkarmak zorundayız. Ya sokaklarda, ya internette, ya yazarak, ya da başka yollarla. Küçüğün rızası olmaz, büyüğün istismarı olur!

(Bu yazı 19/11/2016’da T24‘de yayınlanmıştır.)